काठमाडौँ । राजनीतिमा गल्ती सामान्य कुरा हो भन्ने तर्क प्रायः सुनिन्छ। नीति निर्माणको जटिलता, परिस्थितिको दबाब, अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव—यी सबै कारण देखाइन्छन्। तर प्रश्न के हो भने, गल्ती साँच्चै अञ्जानमा भएको हो, कि सचेत बेइमानीको परिणाम?
पहिलो गल्ती अञ्जानमा हुन सक्छ। नयाँ नेतृत्व, नयाँ सोच, अनुभवको कमी—यी कारणले निर्णय चुक्न सक्छ। लोकतन्त्रको सुन्दर पक्ष नै यही हो कि उसले सुधारको अवसर दिन्छ। जनता पनि पहिलो गल्तीलाई सहानुभूतिपूर्वक हेर्न सक्छन्।
तर जब एउटै प्रकृतिको गल्ती दोस्रो पटक दोहोरिन्छ, तब त्यो केवल कमजोरी हुँदैन—त्यो प्रवृत्ति बन्छ। सार्वजनिक पदमा बसेका व्यक्तिले पारदर्शिता, जवाफदेहिता र नैतिकता जोगाउनुपर्ने हुन्छ। तर निर्णय बारम्बार विवादास्पद बन्छ, आश्वासनहरू कार्यान्वयन हुँदैनन्, र जिम्मेवारी टार्ने प्रवृत्ति बढ्छ भने त्यो अञ्जानता होइन—त्यो बेइमानीको संकेत हो।
सबैभन्दा गम्भीर अवस्था तब आउँछ जब गल्ती प्रणालीमै संस्थागत हुन्छ। नीतिगत कमजोरी दोहोरिन्छ, भ्रष्टाचारको आरोप दोहोरिन्छ, जनअपेक्षा निरन्तर तोडिन्छ। यहाँबाट लोकतन्त्रको आधार कमजोर हुन थाल्छ। जनता निराश बन्छन्। विश्वास खस्किन्छ। र जब विश्वास हराउँछ, त्यहीँबाट अस्थिरता जन्मिन्छ।
समाजको पनि यहाँ भूमिका छ। हामी प्रायः भावनामा बगेर पहिलो गल्ती बिर्सिन्छौं, दोस्रो गल्तीमा पनि मौन बस्छौं, र तेस्रो गल्तीलाई सामान्य ठान्छौं। यही मौन स्वीकृतिले नै गलत संस्कारलाई बल दिन्छ। लोकतन्त्रमा नागरिक केवल मतदाता मात्र होइन—निगरानीकर्ता पनि हुन्। प्रश्न सोध्नु, उत्तर माग्नु, र निरन्तरता खोज्नु नागरिक कर्तव्य हो।
गल्ती क्षमायोग्य हुन सक्छ, तर गल्तीलाई संस्कार बनाउनु क्षमायोग्य हुँदैन। राजनीतिक नेतृत्वले आत्मआलोचना र सुधारको संस्कार विकास गर्न सकेन भने समाजले सचेत हस्तक्षेप गर्नुपर्छ। अन्यथा, बारम्बार दोहोरिने गल्तीले नैतिक संकटलाई गहिरो बनाउँदै लैजान्छ।
अन्ततः, राष्ट्रको भविष्य शब्दले होइन, निर्णयले तय गर्छ। पहिलो गल्तीमा अवसर, दोस्रोमा चेतावनी, र तेस्रोदेखि कठोर जवाफदेहिता—यही नै स्वस्थ लोकतन्त्रको आधार हो। -गुरु केदार बराल
